Kỳ 2 - Hàng giả trong kỷ nguyên số: Bước ngoặt pháp lý 2026 và những điều kiện để luật đi vào cuộc sống

IV. Năm 2026: Những tín hiệu pháp lý đáng chú ý
Đầu năm 2026, có một số thay đổi về chính sách và pháp luật thực sự đáng ghi nhận, khác với những đợt chỉ đạo theo mùa vụ thông thường.
Quan trọng nhất là tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thương mại điện tử, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một đạo luật chuyên biệt điều chỉnh trong lĩnh vực TMĐT, thay vì trước đây, chỉ có Nghị định 52/2013 - một văn bản dưới luật đã được ban hành khi thị trường TMĐT còn ở giai đoạn rất sơ khai. Luật mới được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ, đặt ra trách nhiệm rõ ràng hơn với sàn TMĐT trong việc kiểm soát hàng hóa và bảo vệ quyền lợi của người mua.
Tiếp theo là Nghị quyết số 397/NQ-CP ngày 5/12/2025 của Chính phủ về đấu tranh, ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đến năm 2030 - lần đầu tiên có một kế hoạch hành động tổng thể và dài hạn cho vấn đề này. Đi kèm với đó là Kế hoạch số 1515/KH-BCĐ389 của Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, xác định chống hàng giả trên TMĐT là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu, thực hiện thường xuyên và liên tục trong năm 2026.
Cũng trong đầu năm 2026, Bộ Công Thương bắt đầu áp dụng các quy định mới về quản lý hàng hóa, trong đó yêu cầu một số nhóm hàng có rủi ro cao phải khai báo và truy xuất nguồn gốc bắt buộc - kèm theo hệ thống cảnh báo sớm các hành vi gian lận trên nền tảng số.
Có thể nói, đây là những bước đi cần thiết và đúng hướng. Khoảng cách giữa quy định trên giấy và hiệu lực ngoài thực tế không tự thu hẹp được nếu không có sự đầu tư nghiêm túc vào hạ tầng công nghệ, năng lực thực thi và cơ chế phối hợp thực chất.

V. Bốn điều kiện để luật mới thực sự phát huy tác dụng
Những cải cách pháp lý sẽ chỉ tạo ra thay đổi thực sự nếu được gắn với bốn điều kiện nền tảng sau đây - không phải những đề xuất lý thuyết, mà là những yêu cầu tối thiểu để hệ thống có thể vận hành hiệu quả trong thực tế.
Một là, xác lập trách nhiệm thực sự của sàn TMĐT.
Luật TMĐT mới cần xác lập rõ nguyên tắc: sàn được hưởng lợi từ các giao dịch thì phải chịu trách nhiệm tương xứng khi có vi phạm. Cụ thể, khi hàng giả được phát hiện, sàn phải liên đới bồi thường cho người tiêu dùng nếu không chứng minh được đã thực hiện đầy đủ các biện pháp kiểm soát theo quy định. Mức xử phạt cũng cần đủ sức răn đe - không phải vài chục triệu đồng cố định, mà nên tính theo tỷ lệ phần trăm doanh thu. Đây là mô hình mà Liên minh châu Âu và Trung Quốc đã áp dụng và cho thấy hiệu quả thực tế.
Hai là, xây dựng hệ thống dữ liệu chung và cơ chế phối hợp xử lý nhanh.
Sáu cơ quan liên quan cần có một cơ sở dữ liệu thống nhất về vi phạm TMĐT để khi một gian hàng bị phát hiện tại một địa phương, thông tin đó được chia sẻ ngay với tất cả các nơi và các sàn khác, ngăn chặn đối tượng di chuyển sang nền tảng mới. Mục tiêu xây dựng cơ sở dữ liệu TMĐT thống nhất đã được đặt ra cho năm 2026. Điều quan trọng là phải triển khai đúng tiến độ, không để trở thành một đề án kéo dài.
Ba là, ứng dụng công nghệ vào giám sát - không thể tiếp tục trì hoãn.
Lực lượng thực thi không thể kiểm tra hàng triệu sản phẩm mỗi ngày bằng phương thức thủ công. Cần triển khai hệ thống phân tích ảnh sản phẩm tự động, phát hiện mức giá bán bất thường so với thị trường, nhận diện mạng lưới gian hàng liên kết. Công nghệ phục vụ mục đích này đã có sẵn trên thị trường, không cần xây dựng từ đầu. Vấn đề là quyết tâm đầu tư và tốc độ triển khai trong thực tế của các ngành chức năng liên quan.
Bốn là, đưa người tiêu dùng vào vai trò đồng hành giám sát.
Hàng chục triệu người mua sắm trực tuyến mỗi ngày là nguồn thông tin phát hiện vi phạm lớn nhất mà không cần ngân sách nhà nước. Nhưng hiện nay, cơ chế tố cáo hàng giả còn phức tạp và phản hồi còn chậm. Cần xây dựng cơ chế báo cáo đơn giản, có phản hồi nhanh và minh bạch - để việc phản ánh vi phạm trở thành thói quen tự nhiên, thay vì là việc mà người tiêu dùng biết nhưng không làm vì thấy mất công vô ích.
VI. Một thị trường số đáng tin cậy - không thể tiếp tục chờ đợi
Tháng 3/2026, khi bài viết này hoàn thành, đợt kiểm soát hàng giả cao điểm dịp Tết Bính Ngọ vừa kết thúc. Các con số xử lý vi phạm sẽ được thống kê, báo cáo và công bố - có thể là những con số khá ấn tượng. Nhưng kinh nghiệm nhiều năm cho thấy: sau mỗi đợt như vậy, hàng giả khi quay trở lại, thường tinh vi hơn và khó phát hiện hơn.
Điều cần thay đổi không phải là cường độ kiểm tra theo từng đợt cao điểm mà là cách tổ chức hệ thống. Luật TMĐT mới sắp có hiệu lực là cơ hội thực sự để thiết lập lại các quy tắc: buộc nền tảng số phải có trách nhiệm, buộc dữ liệu phải được chia sẻ, buộc công nghệ giám sát phải theo kịp công nghệ làm giả.
Xây dựng một thị trường TMĐT đáng tin cậy - nơi người mua không phải đặt cược sức khỏe và tiền bạc mỗi khi nhấn xác nhận đơn hàng - không chỉ là trách nhiệm của riêng cơ quan quản lý nhà nước. Đó là trách nhiệm chung của cả hệ thống: từ các sàn giao dịch điện tử, đến doanh nghiệp sản xuất chân chính, đến người tiêu dùng và đến những tổ chức chuyên ngành đang làm việc mỗi ngày để thu hẹp khoảng cách giữa những quy định pháp luật và vận hành thực tế của thị trường.

Chi tiết bài đăng tại: https://kythuatchonghanggia.vn/tin-chuyen-de/hang-gia-trong-ky-nguyen-so-buoc-ngoat-phap-ly-2026-va-nhung-dieu-kien-de-luat-di-vao-cuoc-song-31054

-------------------------------------

CÔNG TY LUẬT TNHH THUẾ VÀ LUẬT HÀ NỘI

VPGD: Toà nhà số 14 Khúc Thừa Dụ, Cầu Giấy, Hà Nội.

081.919.8891 - 0917.157.698 hoặc (024) 22. 159.123

luatsutuvan@hanoiluat.vn