Khi nào sai phạm dân sự có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự?

1. Ranh giới giữa dân sự và hình sự

Theo Bộ luật Dân sự 2015, quan hệ dân sự dựa trên nguyên tắc tự do, tự nguyện thỏa thuận; khi xảy ra tranh chấp, mục tiêu là bồi thường thiệt hại hoặc buộc thực hiện nghĩa vụ.

Trong khi đó, theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), một hành vi bị coi là tội phạm khi có tính nguy hiểm cho xã hội, có lỗi và được quy định trong bộ luật hình sự.

Điểm mấu chốt nằm ở ý chí và bản chất hành vi. Nếu hành vi không chỉ là vi phạm nghĩa vụ mà còn có dấu hiệu gian dối, chiếm đoạt hoặc xâm phạm nghiêm trọng đến trật tự xã hội, vụ việc có thể chuyển sang xử lý hình sự.

2. Khi nào Cơ quan điều tra có thể vào cuộc?

Theo Điều 143 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, việc khởi tố chỉ được thực hiện khi có căn cứ xác định dấu hiệu tội phạm. Căn cứ này có thể xuất phát từ tố giác, tin báo hoặc tài liệu do cơ quan chức năng phát hiện.

Điều đó có nghĩa: một tranh chấp dân sự có thể được xem xét lại nếu xuất hiện chứng cứ cho thấy hành vi mang bản chất hình sự.

3. Một số tình huống dễ phát sinh rủi ro

        - Hợp đồng có yếu tố gian dối ngay từ đầu: sử dụng giấy tờ không hợp pháp hoặc cung cấp thông tin sai lệch để nhận tiền, tài sản.

        - Quan hệ vay mượn có dấu hiệu chiếm đoạt: nhận tài sản hợp pháp nhưng sau đó cố tình trốn tránh hoặc dùng thủ đoạn để không hoàn trả.

        - Tranh chấp đất đai kèm hành vi hủy hoại tài sản.

       - Sai phạm trong hoạt động doanh nghiệp như lập hồ sơ tài chính không trung thực hoặc cố ý che giấu nghĩa vụ tài chính.

Không phải mọi vi phạm nghĩa vụ đều bị “hình sự hóa”. Nếu không đủ yếu tố cấu thành tội phạm, vụ việc vẫn được giải quyết theo thủ tục dân sự.

4. Làm gì để hạn chế rủi ro?

Cá nhân, doanh nghiệp nên:

         - Minh bạch trong giao dịch;

         - Lưu trữ đầy đủ chứng từ, hồ sơ;

         - Tránh cung cấp thông tin sai lệch;

         - Tham vấn luật sư trước các giao dịch quan trọng.

Kết luận: Sai phạm dân sự chỉ có thể chuyển thành trách nhiệm hình sự khi xuất hiện dấu hiệu tội phạm theo quy định của pháp luật. Việc đánh giá cần dựa trên bản chất hành vi, không phải chỉ vì có tranh chấp.

Trong lĩnh vực hình sự, Công ty Luật TNHH Thuế và Luật Hà Nội luôn tư vấn và hỗ trợ pháp lý cho cá nhân, doanh nghiệp trong quá trình giải quyết tranh chấp và làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo đúng quy định pháp luật.

Chủ động tham vấn pháp lý với luật sư của Luật Hà Nội sớm luôn là giải pháp an toàn để kiểm soát rủi ro.

Liên hệ ngay với Luật Hà Nội để được hỗ trợ. 

-------------------------------

CÔNG TY LUẬT TNHH THUẾ VÀ LUẬT HÀ NỘI

VPGD: Toà nhà số 14 Khúc Thừa Dụ, Cầu Giấy, Hà Nội.

081.919.8891 - 0917.157.698 hoặc (024) 22. 159.123

luatsutuvan@hanoiluat.vn