Làm sai quy trình đấu thầu - Trách nhiệm hình sự theo quy định mới nhất

1. Hành vi nào trong đấu thầu có thể bị truy cứu hình sự?

1.1. Hành vi bị cấm theo Luật Đấu thầu

Theo Luật Đấu thầu 2023, các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm:

     - Thông thầu;

     - Gian lận trong đấu thầu;

     - Cản trở hoạt động đấu thầu;

     - Can thiệp trái pháp luật vào quá trình lựa chọn nhà thầu;

     - Vi phạm nguyên tắc công bằng, minh bạch.

Ảnh minh họa - Nguồn Internet

Trong trường hợp các hành vi này chỉ dừng lại ở mức độ vi phạm thủ tục, chưa gây hậu quả nghiêm trọng, cá nhân/tổ chức có thể bị:

     - Xử phạt hành chính;

     - Hủy kết quả lựa chọn nhà thầu;

     - Cấm tham gia hoạt động đấu thầu trong thời hạn nhất định.

Tuy nhiên, nếu hành vi gây thiệt hại lớn về tài sản, pháp luật hình sự sẽ được áp dụng.

1.2. Trách nhiệm hình sự theo Điều 222 BLHS 2015 (sửa đổi 2017)

Điều 222 Bộ luật Hình sự 2015 quy định về: Tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng

Cấu thành cơ bản của tội phạm gồm:

     - Có hành vi vi phạm quy định về đấu thầu (thông thầu, gian lận, can thiệp trái pháp luật…);

     - Gây thiệt hại từ 100 triệu đồng trở lên hoặc dưới 100 triệu đồng nhưng đã bị xử lý kỷ luật/xử phạt hành chính mà còn vi phạm.

Khung hình phạt:

      - Phạt tù từ 01 năm đến 05 năm (khung cơ bản);

      - Phạt tù từ 03 năm đến 12 năm nếu:

             +) Có tổ chức;

             +) Vì vụ lợi;

             +) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;

      - Phạt tù từ 10 năm đến 20 năm nếu gây thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên.

Ngoài ra, người phạm tội có thể bị:

     - Phạt tiền;

     - Cấm đảm nhiệm chức vụ từ 01–05 năm;

     - Tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Như vậy, làm sai quy trình đấu thầu hoàn toàn có thể bị phạt tù, nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 222 BLHS.

2. Không phải mọi sai sót đấu thầu đều là tội phạm

Một nguyên tắc quan trọng trong luật hình sự là: chỉ xử lý hình sự khi có đầy đủ yếu tố cấu thành tội phạm và hậu quả nghiêm trọng.

Trong thực tiễn, nhiều trường hợp:

     - Sai sót kỹ thuật trong hồ sơ mời thầu;

     - Lỗi nghiệp vụ không nhằm mục đích vụ lợi;

     - Vi phạm thủ tục nhưng không gây thiệt hại thực tế;

     → Thường chỉ bị xử lý hành chính hoặc kỷ luật.

Do đó, ranh giới giữa “vi phạm hành chính” và “tội phạm” phụ thuộc vào:

     - Mức độ lỗi (vô ý hay cố ý);

     - Mục đích vụ lợi;

     - Thiệt hại thực tế;

     - Vai trò của người thực hiện.

3. Trách nhiệm của người quản lý doanh nghiệp và cá nhân liên quan

Theo Luật Doanh nghiệp 2020, người quản lý doanh nghiệp phải:

      - Thực hiện quyền và nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng;

     - Tránh xung đột lợi ích;

     - Không lợi dụng vị trí để tư lợi.

Nếu người quản lý doanh nghiệp cố ý chỉ đạo làm sai quy trình đấu thầu gây thiệt hại nghiêm trọng, ngoài trách nhiệm dân sự bồi thường, họ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 222 BLHS.

Trong trường hợp phát sinh tranh chấp bồi thường thiệt hại giữa các bên, thủ tục giải quyết sẽ căn cứ theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

4. Quan điểm pháp lý: Phòng ngừa rủi ro hình sự trong đấu thầu

Để tránh rủi ro pháp lý, doanh nghiệp và chủ đầu tư cần:

     - Thiết lập quy trình đấu thầu nội bộ rõ ràng;

     - Tăng cường kiểm soát tuân thủ;

     - Tách biệt chức năng phê duyệt – thẩm định – đánh giá;

     - Tham vấn luật sư khi có dấu hiệu rủi ro.

Trong bối cảnh siết chặt kỷ luật tài chính và phòng chống tham nhũng, vi phạm đấu thầu đang là một trong những nhóm tội danh bị xử lý nghiêm khắc nhất.

5. Kết luận

Làm sai quy trình đấu thầu có thể phải chịu trách nhiệm hình sự với mức phạt tù, nếu hành vi vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 222 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017).

Tuy nhiên, không phải mọi sai sót đều bị xử lý hình sự. Việc đánh giá phụ thuộc vào mức độ vi phạm, yếu tố lỗi và thiệt hại thực tế.

Trong môi trường pháp lý ngày càng minh bạch và siết chặt trách nhiệm giải trình, tuân thủ quy định về đấu thầu không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là yêu cầu sống còn đối với doanh nghiệp và cá nhân quản lý.

Liên hệ ngay với Luật Hà Nội để được hỗ trợ.

--------------------------------

CÔNG TY LUẬT TNHH THUẾ VÀ LUẬT HÀ NỘI

VPGD: Toà nhà số 14 Khúc Thừa Dụ, Cầu Giấy, Hà Nội.

0917.157.698 - 052.234.8879 hoặc (024) 22. 159.123

luatsutuvan@hanoiluat.vn